Heyet

Haz.: Seyit Ali Kahraman, Ahmed Nezih Galitekin, Cevdet Dadaş
16x24,5 cm (ciltli)
824 sayfa
ISBN 975-350-064-5

Osmanlı toplumu temelde iki sınıfa ayrılır. Birincisi yönetici sınıfı oluşturan askeri sınıf, ikincisi de yönetilenleri oluşturan reayadır. Osmanlı bürokrasisini oluşturan bu askeri sınıf da, seyfiye, ilmiye, kalemiye olmak üzere üç bölüme ayrılır. Bu bürokrasinin üç unsurundan biri olan “ilmiye”, ilme mensup olan anlamına gelip, terim olarak da ulema tarafından ihtiyar olunan kıyafette bulunanlar demektir. İlmiye mensuplarının hususi kıyafetleri olduğu gibi rütbeleri de vardı. Bu rütbeler “müderislik”ten başlar “şeyhülislamlık”ta son bulurdu.

İlmiye sınıfı, klasik dönemde bütün adalet, eğitim-öğretim ve din işlerini deruhte ederdi. Ancak Tanzimat’tan sonra bu sınıfın tesir sahasının büyük bir kısmı elinden alınarak nüfuzları baltalandı ve yetkileri daraltıldı. Sonunda ellerinde sadece şer’i mahkemelerde görülen medeni hukukun bazı kısımları ile din adamı yetiştiren okullar, medreseler ve camiler kaldı. Yani Meşihat-ı İslamiyye sadece dini meselelerle ilgilenen bir kurum halini aldı.

Meşihat- İslamiyye 1916 yılında “İlmiye Salnamesi” adlı bir salname yayınladı. Bu eser, Mustafa Hayri Efendi’nin şeyhülislamlığı döneminde, Meşihat-ı İslamiye Mektubcusu Ebu’l-Ûla (Mardin) merhumun himmetiyle hazırlanabilmiştir.

İlmiye Salnamesi bir Mukaddime’den sonra, Takvim-i Evkat ve Şuhur, Kanun-ı Esasi, Teşrifat Cedveli ve Elkab-ı Resmiye, Eshab-ı Meratib-i İlmiye, Meşihat-ı Celile-i İslamiye, Mehakim Kısmı, Encümenler, Huzur-ı Hümayun-ı Mülükane Ders-i Şerifi Heyeti, Medaris, Vilayet, Evliye-i Gayri Mülhaka, Aktar-ı Saire-i İslamiyyede Bulunan Memurini Şerife, Meşihat-ı İslamiyye Tarihçesi, Osmanlı Şeyhülislamlarının Teracim-i Ahvali, Tarihçe-i Tarik-i Tedris, şeklinde başlıklar altında toplanan kısımlardan meydana gelmektedir. Salname 736+4 sayfa olup, ayrıca 21 resim bulunmaktadır. Osmanlıca asıl nüshadaki resimler konu ile alakalı bulunmadığı için bu baskıya alınmamıştır.

Eserin metni, Seyit Ali Kahraman ve Cevdet Dadaş tarafından Latin harflerine aktarılmıştır. Metindeki Arapça ibareler Cezayir Yarar tarafından tercüme edilmiştir. İlk baskıda bulunmayan 9 şeyhülislama ait 12 el yazısı fetva Osman Ergin’in “Muallim Cevdet Hayatı, Eserleri ve Kütüphanesi” isimli eserinden alınarak eksikler tamamlanmaya çalışılmıştır. Fetvaların transkripleri metin içinde, orijinalleri ise kitabın sonunda verilmiştir.  Ayrıca ilk baskının sayfa numaraları köşeli parantez içerisinde belirtilmiştir.